Centru Jornalista Investigativo Timor Leste

FM Kritika Politika Operasaun PNTL

Sabadu, 29 husi Outubru 2011

Organizasaun Sosiadade Sivil ne’ebe durante ne’e hala’o Monitoring, Peskiza no Advokasia ba seitor Defeza no Siguransa, Fundasaun Mahein (FM) halo kritika maka’as ba politika Komandu Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) ne’ebe durante halo atuasaun ba konflitus ho meus operasaun.

Kritika sosiadade sivil ne’e sita Iha Mahein nia lian ba dala 24 konaba Operasaun Paniku Ka Operasaun Siguransa.

Liu husi Komunikadu ne’ebe dirasun Centru Jornalista Investigativu Timor-Leste (CJITL) asesu iha Dili foin lalais ne’e katak diskonkordansia ba politika komandu PNTL ne’e tanba meus operasaun ne’e sei la rezolve konflitus ne’ebe iha.

“Hanesan hatur ona iha Lei organiku konaba PNTL rekere katak natureza no misaun ka estratéjia no filozofia polisiamentu ho karakteristika polísia komunitária”, dehan komunikadu ne’e. “Maibe, durante ne’e implementasaun iha terenu kontra fila fali filozofia PNTL nian, no sempre ho politika atuasaun ba tipu konflitus ka problema ruma ho jeitu militeristiku tanba liu husi meus operasaun”.

Iha relatoriu ne’e mensiona katak komandu PNTL ne’ebe durante ne’e uza meus operasaun hodi halo atuasaun ba kualker tipu de problemas mak hanesan Operasaun Ninja iha Suai-Covalima no Operasaun 88 iha Sub-Distritu Queleqai foin lalais ne’e.

Tanba tuir Fundasaun Mahein meus operasaun ne’e la los tanba hamosu tensaun paniku iha komunidade wainhira hare’e prezensa membru PNTL uza kilat boot ho farda verde.

“Tanba saida mak FM kontra politika komandu PNTL ne’ebe realiza operasaun hirak ne’ebe mensiona iha leten?”, kestiaona iha komunikadu ne’e. “Tanba tuir FM katak kazu na’ok ten ne’ebe mosu iha Sub-Distirtu Queleqai la’os krimi boot ne’ebe persiza ho atuasaun uza kilat ka forsa. Tanba wainhira halo atuasaun ho uza forsa ne’ebe bo`ot, uza fasilidade barak no gasta osamentu barak”.

Maibe, tuir FM oinsa fo kapasitasaun ba PNTL lokal hodi responde kazu krimi ne’ebe mak durante ne`e mosu iha komunidade nia leet, liu-liu komunidade iha area rural. Ho ida ne’e FM sujere katak governu persiza fo prioridade liu ba dezenvolveimentu polisial komunitaria,  la’os deit Unidade Polisia Komunitaria, maibe oinsa polisia iha teritoriu tomak bele hamutuk ho komunidade hodi prevene konflitus.

Ho ida ne’e, iha komunikadu ne’e FM rekomenda iha futuru PNTL tenki limita atu uza forsa hodi hasoru krimi ki`ik atu minimiza violasaun diretus humanus hasoru komunidade.  Fundasaun Mahein rekomenda ba governu atu fortifika Polisia Komunitariu ho asaun prevensaun konflitus.

Rekomenda mos ba Institusaun forsa siguransa atu responde lalais hasoru konflitu ou konfrontasaun entre grupu joven, grupu artemarsiais tenki rapidu atu halo interven ida profundu ba problema ne’ebe mak komunidade hasoru. Rekomenda ba Institusaun forsa siguransa PNTL atu limita uza forsa hodi hasoru krimi ki`ik atu minimize violasaun deretus humanus hasoru komunidade iha fatin refere. (*/Lariwa/CJITL)