30 de Outubru

Tilman; Momentu Ne’e Xanana haruka sira na’in tolu buka tuir hau

Author; Julio Gil da Silva Guterres, Fu’uk besik mutin hotu, isin diak liu tan maske idade katuas liu tan kompara ho tinan hirak ba kotuk, oklu mutin ne’ebe sempre hateke borus jornalista bainhira intervista sei kontinua iha nia matan hodi le’e sura tahan no asesu komputador.

Eis Reitor Universidade Dom Martinho Lopes, Deputado dala rua iha Parlamentu Nasional, Deputado governu portugueza nian, lia na’in Maubisse nian no Atual Prezidente Klibur Oan Timor Aswa’in – KOTA ne’ebe la hetan kadeira iha Parlamentu Nasional iha eleisaun jeral 2012, nia maka Manuel Tilman, Ekonomista Timor oan ida ne’ebe governu dadaun ne’e la uja.

Hafoin hau nia mandatu tinan rua iha Lalenok Ba Ema Hotu – LABEH (2012 – 2014), hau deside atu fila fali ba hau nia orijin hanesan jornalista, hahu kedan iha Janeiru tinan ida ne’e hau hanoin hela atu ba fali kampu hodi halo intervista hanesan jornalista bain bain, loron ne’e mak monu duni iha Kinta feira dia 16 Abril 2015 bainhira hau deside hikas fali atu intervista pesoal ida ne’ebe bainhira jornalista husu pergunta ida nia hatan minutu rua nulu, sim, nia deside atu simu hau iha nia rezidensia luxu no cede partidu nian iha Beach Garden Apartment, No. 1 iha Pantai Kelapa, Dili.

“Sim, ita diak ka lae, tu’ur tiha halo favor” Manuel Tilman hafera ami nia konversa iha andar segundu nia apartamentu. Hanesan bainbain molok mai tur ho hau iha Sofa, kaer kedan iha nia liman, konstituisaun da Republika Demokratika de Timor Leste (RDTL).

Hau ba ho perguntas original lima atu husu liu – liu konaba situasaun ikus partidu KOTA ne’ebe oras ne’e sai hanesan OAN KI’AK iha istoria eleisaun jeral ikus nian iha 2012 liu ba, maske halo tiha kazamentu ho Angela Freitas nia partidu (Trabalhista-red) liu husi Aliansa Demokratika maibe kazamentu ne’e halo Manuel Tilman tenki simu derota.

“Eleisaun 2012 ne’e, eleisaun ida ne’ebe vizilada, eleisaun remata ho remata Direitor STAE nian fo kedas kadeira ida ba sekretariu estado, buat sira ne’e organizado, Xanana Gusmao ba toba kalan hira kedas iha STAE durante prosesu kontajen de votus, maibe hau hakarak konfirma katak eleisaun ida atu mai ne’e sei DIFERENTE LIU” Tilman hatan hau nia perguntas dahuluk konaba oinsa nia analiza eleisaun 2012.

Prezidente Republika Viola Konstituisaun

Tuir Tilman, rezultado eleisaun 2012 lori Timor Leste ba moras todan tamba nasaun sabraut no ema hotu la hatene ukun tuir konstituisaun. “Prezidente Republika Taur Matan Ruak halo sala bo’ot ida hodi kontra artigu 106 konstitusaun da Republika konaba formasaun governu ninian.” Tilman hateten hodi refere ba mudansa  V governu ba VI governu.

“Dr. Ramos Horta, Maun Bo’ot Xanana Gusmao ho Dr. Mari sira futu lia halo estado ne’e moras todan, hau la hatene Dr. Mari ne’e bainhira ba tur iha ZEEMS ne’e halo suspensaun ba nia kargu iha parlamentu ka lae, no bainhira ba fali Parlamentu halo mos suspensaun iha ZEEMS ka lae, no tamba sa atu hari komisaun tasi timor tenki hein Jose Ramos Horta” Manuel kestiona legitimidade sira.

“Hau dehan ba ita bo’ot poder ne’e la’os subsidiu hodi naran fo tun fo sa’e deit, labele halo tranzisaun ida hanesan Xanana Gusmao nian hodi fahe poder ne’e hanesan fali subsidiu” Eis Deputado Parlementar Governu Portuguese ne’e komenta situasaun nomeisaun Rui Araujo ba kargu Primeiru Ministru.

“Xanana ho Mari hakarak halo Oekusi hanesan ZEEMS DUBAI maibe sira na’in rua kahur sistema governasaun arbiru deit, Oekuse dehan katak Municipiu mos, depois agora mari ba sai tan prezidente autoridade, se nune’e jestor municipal la folin iha administrasaun governu Oekusi nian, hasai tiha temi los deit ZEEMS, maske nune’e Dr. Mari hau admira no hau apoiu nafatin.” Tilman halo kritika.
Situasaun iha apartementu ne’ebe ho temperatura AC ne’ebe a’as ne’e sai manas liu fali no kosar bainhira lori d’ok tan oitoan ami nia konversa konaba istoria bainhira TILMAN – ALKATIRI-XANANA – HORTA halo sira nia istoria funu nian hodi transforma sira nia mehi ukun an nian. “Hau nia mehi mos hanesan Xanana Gusmao nia mehi, katak Timor Leste bainhira ukun an tenki sai hanesan uma ida ne’ebe nakonu ho aifunan ne’ebe matak nia jardim katak bem estar povu nian, uluk hau mak fo naran CNRT ne’e ba nia bainhira ami konsulta malu, maiba CNRT ida rezistensia la’os CNRT ida agora.”

Tilman rejeita konvite Xanana

Tamba sa ita bo’ot la hamutuk ho Xanana iha CNRT foun? “Ita tenki iha rezerva ruma, momentu ne’eba ne’e iha Maiu 2007 Xanana mak haruka sira nain tolu mai buka tuir hau hau iha Universidade Dom Martinho Lopes, Xanana haruka Dona Mikato, Emilia ho Manetelu, maibe hau momentu ne’e halo ona aliansa ho Matebian Jacob Xavier, maske hau nia oan mane hakarak hau tuix Xanana, maibe hau tenki respeitu mos aliansa ho Katuas Jaco.” Tilman konta sai segredu oinsa Xanana Gusmao aproxima nia.

Ita bo’ot sei hakarak la’o mesak, maibe iha kandidatura ba eleisaun prezidensial la hetan votus, Sei hakarak kandidatu tan iha eleisaun 2017? “Hau dehan ba ita bo’ot ne’e depende bah au nia apoiantes, se hau mak ba duni Prezidente Republika, hau nia loron primeiru halo revizaun ba konstituisaun lalika iha tan Primeiru Ministru, lalika tan semi prezidensial, ba direita prezidensial, hau lakohi ba ko’a fita deit, hau sei iha deit Ministru nain 9 ho sekretariu estado nain 6, hau nia governu sei na’in 15 deit, garante sustentabilidade osan mina nian, Refinaria betano ne’e hau nia mehi, hau hakarak Timor Leste sai hanesan Brunei Darussalam.” Tilman hahu kampanye iha fatin ami rua tur ba.

Bainhira husu konaba KOTA nia preparasaun ba eleisaun 2017, nia hatan katak “buat ne’e sei segredu lai, hau hanoin ona atu halo koligasaun ou aliansa maibe hein lai, hare didiak lai, agora labele fo sai lai.” Tilman remata hau nia intervista no lori hau to’o iha eskada apartamentu nian.

Dalan naruk ba eleisaun 2017 hahu dadaun, ema hotu iha mehi, ema hotu iha ambisaun, mehi la’os realidade,maibe realidade mos sei hela hanesan mehi ne’ebe sei konta nia istoria, ema hotu halo nia istoria, maibe istoria ida ne’ebe tau a’as dignidade no interese ema barak nian. Tilman hakerek nia naran iha Asembleia konstituante no Parlamentu Nasional bainhira hakerek Konstitusaun RDTL, agora Tilman hakerek nia naran iha parede BEACH GARDEN APARTMENT iha tasi ibun Pantai Kelapa, Tilman  bele mos hakerek naran iha Palacio Prezidente, Bairo Pite, ita hotu hein, misterio politika ema labele si’ik. (CJITL)

Naran:
email:
Pub

Meteorolojia